Trục cam và xupap xe nâng: đặt cam, chỉnh cò, kiểm tra lỗi

Tài liệu tổng hợp kiểm tra trục cam, đặt nhông cam và chỉnh khe hở xupap trên động cơ diesel, xăng/LPG; phân biệt cò cơ khí và con đội thủy lực.

Trục cam nhông cam và cơ cấu xupap xe nâng

Trả lời nhanh: muốn đặt cam và chỉnh cò đúng phải xác định xi lanh số 1 ở điểm chết trên kỳ nén, căn dấu theo manual đúng mã động cơ, quay tay kiểm tra va chạm và chỉ đo khe hở khi vấu cam quay khỏi con đội. Không dùng dấu sơn cũ làm chuẩn duy nhất.

Cơ cấu phối khí làm việc thế nào?

Trục khuỷu quay hai vòng trong khi trục cam quay một vòng. Hình dạng vấu cam quyết định thời điểm mở, thời gian mở và độ nâng xupap. Sai một răng có thể làm máy khó nổ, yếu, nổ ngược, khói hoặc va chạm piston–xupap tùy thiết kế.

Hiện tượng	Khả năng	Kiểm tra
Máy không nổ sau khi lắp	Sai pha cam, sai kỳ nén, giắc/cấp nhiên liệu chưa lắp	Kiểm tra TDC, dấu và compression
Gõ trên nắp máy	Khe hở lớn, cò/con đội mòn, thiếu dầu	Đo khe hở, áp dầu và bề mặt tiếp xúc
Nổ ngược đường nạp/xả	Sai pha, xupap không kín, timing đánh lửa sai	Leak-down, timing và dấu cam
Máy yếu sau chỉnh cò	Khe hở quá nhỏ, chỉnh sai nhiệt độ	Đo lại khi nguội/nóng theo manual
Mòn vấu cam	Thiếu bôi trơn, con đội hỏng, lò xo sai	Đo chiều cao vấu, cổ cam và đường dầu

Quy trình đặt nhông cam

Tra mã động cơ và sơ đồ dấu; ghi nhận bánh răng trung gian, bơm cao áp hoặc trục cân bằng nếu có.
Tháo bugi hoặc kim phù hợp để quay máy nhẹ, làm sạch khu vực phối khí.
Đưa piston số 1 tới điểm chết trên kỳ nén. Xác nhận cả xupap hút và xả đóng.
Căn dấu nhông trục khuỷu, nhông cam và bánh răng trung gian đúng cặp ký hiệu.
Lắp xích/bánh răng và bộ căng, siết mô-men theo trình tự.
Quay tay trục khuỷu ít nhất hai vòng đúng chiều. Dừng ngay nếu gặp điểm chặn cứng.
Đưa lại TDC kỳ nén, kiểm tra dấu và độ căng trước khi lắp nắp.

Chỉnh khe hở cò xupap

Xác định manual yêu cầu động cơ nguội hay nóng và trị số riêng cho hút/xả.
Đặt vấu cam đối diện hoàn toàn với con đội của xupap cần đo.
Luồn căn lá phẳng, không bẻ cong; lực kéo phải nhẹ và đều.
Giữ vít chỉnh, siết ê-cu hãm đúng lực rồi đo lại.
Thực hiện theo thứ tự nổ hoặc từng xi lanh tại TDC kỳ nén.
Quay máy và kiểm tra lại một vòng đầy đủ trước khi đóng nắp.

Diesel khác xăng/LPG ở đâu?

Động cơ diesel

Một số động cơ dùng bánh răng dẫn động cả cam và bơm cao áp. Dấu của bơm không được nhầm với dấu trục cam. Compression cao làm sai pha hoặc xupap không kín biểu hiện rõ bằng khó nổ và khói. Sau khi đặt cam cần kiểm tra thời điểm phun nếu cơ cấu có liên hệ.

Động cơ xăng/LPG

Ngoài pha cam còn có timing đánh lửa và hỗn hợp. Nổ ngược chưa đủ để kết luận sai cam. Cần kiểm tra cảm biến trục cam/trục khuỷu, dây cao áp/cuộn đánh lửa, mixer hoặc kim phun LPG. Một số động cơ dùng con đội thủy lực và không có khe hở chỉnh kiểu cò cơ khí.

Khi nào phải gia công hoặc thay thế?

Đo chiều cao vấu, đường kính cổ, độ đảo, khe hở dọc trục, bạc cam và mặt con đội. Nếu vấu rỗ, xanh nhiệt hoặc mòn lệch, kiểm tra đường dầu và con đội; thay riêng trục cam mà giữ con đội hỏng có thể làm cam mới mòn nhanh. Nắp máy cần kiểm tra dẫn hướng, ghế, độ kín và chiều cao lò xo.

Nghiệm thu sau lắp

Mồi dầu trước khi khởi động nếu động cơ vừa đại tu.
Theo dõi áp suất dầu, tiếng gõ, chân không/compression và mã đồng bộ cam–cốt.
Kiểm tra rò dầu nắp cò và nhiệt độ sau chạy thử.
Đo lại khe hở nếu manual yêu cầu sau chu kỳ nhiệt.